บุรีรัมย์ดินแดนในประวัติศาสตร์

จังหวัดบุรีรัมย์เป็นจังหวัดหนึ่งทางภาคอีสานตอนล่าง ซึ่งเป็นดินแดนทางประวัติศาสตร์มายาวนานอีกทั้งยังเป็นแหล่งศึกษาทางภูมิศาสตร์ ทางธรณีวิทยา ที่สำคัญอีกแห่งหนึ่งของไทย จังหวัดบุรีรัมย์นั้นตั้งเดิมคาดว่าเคยอยู่ช่วงอาณาจักรโคตรบูร และอาณาจักรทวาราวดี ซึ่งเป็นอาณาจักรสมัยขอมโบราณจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ค้นพบในจังหวัดเช่น ปราสาทหิน และเครื่องปั้นดินเผามากมายที่พบในบริเวณนั้น

อาณาจักรโคตรบูร เป็นอาณาจักรโบราณทางภาคอีสานของไทยอยู่ในช่วงระหว่าง พ.ศ. 1000-1500 ซึ่งทางจังหวัดบุรีรัมย์ก็เป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรโคตรบูรนี้จนถึงยุคของอาณาจักรทวาราวดี ซึ่งเป็นยุครุ่งเรืองทางวัฒนธรรมอย่างมากในสมัยนั้นและมีการขยายอาณาเขตไปอย่างกว้างขวางมาก จังหวัดบุรีรัมย์นั้นถือว่าเป็นจังหวัดหนึ่งทางภาคอีสานที่มีหลักฐานการค้นพบปราสาทหินมากมาย รวมถึงปราสาทหินพนมรุ้งด้วย ซึ่งมีความเก่าแก่ทางด้านวัฒนธรรมมาตั้งแต่สมัยโบราณ

จากการศึกษาของนักโบราณคดีพบว่าจังหวัดบุรีรัมย์นั้นเริ่มมีปราสาทหินต่างๆสร้างขึ้นมาในช่วงยุคสมัยทวาราวดีซึ่งปราสาทหินดังกล่าวกระจายอยู่ทั่วไปในจังหวัดกว่า 60 แห่ง และการค้นพบเครื่องปั้นดินเผาเป็นหลักฐานสำคัญที่บอกถึงว่าในอดีตมีมนุษย์เข้ามาอาศัยอยู่ในจังหวัดบุรีรัมย์ตั้งแต่สมัยยุคก่อนประวัติศาสตร์ จังหวัดบุรีรัมย์เริ่มเป็นที่รู้จักในฐานะเมืองเก่าสมัยปลายกรุงศรีอยุธยา และต้นกรุงธนบุรี ในตอนนั้นบุรีรัมย์ถูกเรียกว่า เมืองแปะ จนถึงพ.ศ. 2476 ช่วงเปลี่ยนระบอบการปกครองเป็นราชการส่วนภูมิภาคขึ้น เมืองแปะ จึงถูกตั้งชื่อว่า จังหวัดบุรีรัมย์ในที่สุด ซึ่งจังหวัดบุรีรัมย์นั้นมีอำเภอเก่าแก่ได้แก่ อำเภอนางรอง อำเภอพุทไธสง อำเภอประโคนชัย ซึ่งในอดีต 3 อำเภอแห่งนี้เคยอยู่ในอาณาเขตจังหวัดนครราชสีมา