บุรีรัมย์ ดินแดนแห่งภูเขาไฟโบราณ

จังหวัดบุรีรัมย์จังหวัดหนึ่งทางภาคอีสานตอนใต้ของไทยดินแดนทางประวัติศาสตร์และปราสาทหินที่สวยงามปัจจุบันนับว่าเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และแหล่งชมกีฬาต่างๆ โดยเฉพาะฟุตบอลและแข่งรถ แต่ในอดีตก่อนจะมาเป็นแหล่งประวัติศาสตร์ อาณาจักรต่างๆรวมถึงจังหวัดที่มีความเจริญอย่างในปัจจุบันนั้นในอดีตพื้นที่ของจังหวัดบุรีรัมย์นั้นเต็มไปด้วยภูเขาไฟมากมาย ดั่งคำขวัญประจำจังหวัดที่ว่า เมืองปราสาทหิน ถิ่นภูเขาไฟ ผ้าไหมสวย รวยวัฒนธรรม โดยในบุรีรัมย์มีภูเขาไฟตั้งอยู่ถึง 6 ลูกด้วยกันซึ่งภูเขาไฟดังกล่าวนี้นับว่าดับสนิทแล้วซึ่งปะทุครั้งสุดท้ายราว 8 ล้านปีก่อน โดยภูเขาไฟทั้ง 6 แห่งมีดังนี้

 

ภูเขาไฟพนมรุ้ง เป็นภูเขาไฟที่ตั้งอยู่ในบริเวณภายในเขตอุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้ง ซึ่งจัดว่าเป็นภูเขาไฟที่มีชื่อเสียงที่สุดในจังหวัดโดยตั้งอยู่ห่างจากปราสาทหินพนมรุ้งราว 200 เมตร เป็นภูเขาไฟที่ดับสนิทแล้วและเป็นประเภทภูเขาไฟแบบกรวยสลับชั้นขนาดปานกลาง โดยในปัจจุบันบริเวณปล่องภูเขาไฟนั้นถูกกลบด้วยดินและป่าไม้จนหมดแล้ว, ภูเขาไฟกระโดง ตั้งอยู่ในวนอุทยานแห่งชาติเขากระโดงมีความสูงจากระดับน้ำทะเล 275 เมตร เป็นภูเขาไฟประเภทรูปโล่ ภูเขาไฟแห่งนี้มีอายุราว 3 – 9 แสนปี และในพื้นที่ยังคงมีร่องรอยของปากปล่องภูเขาไฟให้เห็นอย่างชัดเจนจัดว่าเป็นสถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมอย่างหนึ่ง ปัจจุบันปากปล่องภูเขาไฟนั้นยังคงมีสภาพให้เห็นเป็นร่องเลยอยู่และมีสภาพเป็นสระน้ำธรรมชาติและมีต้นไม้และหญ้าขึ้นปกคลุมนอกจากนี้ยังมีหินภูเขาไฟโบราณลูกนี้ให้ชมกันด้วย ภูเขาไฟกระโดงจัดว่าเป็นซากภูเขาไฟที่ยังคงสภาพดีอยู่มากที่สุดรวมถึงยังมีอายุน้อยกว่าภูเขาไฟลูกอื่นๆด้วย, ภูเขาไฟเขาอังคาร ตั้งอยู่ที่อำเภอเฉลิมพระเกียรติ ไม่ใกล้ไม่ไกลจากภูเขาไฟพนมรุ้ง ที่ยอดเขาอังคารแห่งนี้ เป็นที่ตั้งของ วัดเขาพระอังคาร, ภูเขาไฟไปรบัด ตั้งอยู่ในเขตอำเภอประโคนชัย และอำเภอเฉลิมพระเกียรติ ภูเขาไฟลูกนี้ มีลักษณะเป็นเนินเขาเตี้ยจัดเป็นภูเขาไฟขนาดเล็กซึ่งเชื่อว่าในอดีตอาจเป็นประเภทกรวยกรวดภูเขาไฟปัจจุบันปากปล่องอยู่ทับถมด้วยหินและดินและป่าไม้หมดเลยและยอดด้านบนเป็นปราสาทหินโบราณชื่อว่า ปราสาทหินไปรบัด สันนิฐานว่าสร้างขึ้นในช่วงพุทธศตวรรษที่ 15, ภูเขาไฟหลุบ และ ภูเขาไฟเขาคอก ภูเขาไฟสองลูกนี้ไม่ค่อยมีคนรู้จักมากนักเนื่องจากไม่ได้ต้องอยู่ในสถานที่ท่องเที่ยวซึ่งจัดว่าเป็นแหล่งศึกษาด้านธรณีวิทยาได้อย่างดีทีเดียว ซึ่งยังคงมีร่องรอยของปากปล่องและหินภูเขาไฟที่ยังหลงเหลืออยู่ในอดีต ภูเขาไฟเหล่านี้แม้ว่าจะดับสนิทหมดแล้วซึ่งนับว่ายังคงมีร่องรอยความเป็นอดีตที่ยิ่งใหญ่และด้านธรณีวิทยาให้ศึกษากันปัจจุบัน